Zehirli Ylan Isrmas Durumunda Yaplacaklar

ok nemli Not:

Ylan sokmas sonucu tedavi uygulanmas tamamen doktorlarn iidir. Bu sayfada yazlanlar, tamamen konu hakknda bilgi edinmek isteyen kiileri bilgilendirme amac tamaktadr. Doktorculuk oynamak bazen ylan sokmasndan daha tehlikeli durumlara neden olabilir. Bu nedenle srma yerini mekanik emme usulyle emdikten (az ile deil) sonra hastay fazla hareket ettirmeden en yakn hastaneye sevk etmek, istenmeyen olaylarn meydana gelmemesi iin yaplacak en mantkl hareket olacaktr. Tabii ki en akllcas kendinizi ylana hi srttrmamaktr. Bu sayfada yazlanlarn yanl yorumlanmas sonucu oluabilecek kt durumlardan hi bir sorumluluk kabul edilmez.

Giri:

Zehirli ylan sokmalarnda yaplmas gereken ilkyardm bilmek birok bakmdan faydal olacaktr ancak daha nemlisi ylana kendinizi hi srtmamaktr. Dolaysyla kendinizi ylanlara srtmamak iin yapmanz gerekenleri bilirseniz tatsz durumlarla hi karlamamz olursunuz.

ncelikle ylanlar insanlara durduk yere kesinlikle saldrmazlar, tersine kaarlar. Bu bakmdan bir ylanla karlatnzda eer kamyorsa onu rahatsz etmeden yanndan geebilirsiniz. Byle bir durumda sopa ile ylan rahatsz etmek veya ta atarak karmaya almak doru davranlar deildir.

Ylanlar sardrlar ve duyamazlar nk d ve ortakulaklar bulunmaz, sadece yerdeki titreimleri alglayabilirler, dolaysyla normal bir yry temposuyla yrdnzde evredeki ylanlar titreimleri alglayacak ve kaacaklardr ancak sessizce yrdnz takdirde bir ylanla karlaabilirsiniz ki bu durumda onu rahatsz etmezseniz size kar her hangi bir zarar olmayacaktr.

Ylanlar dilerini bir ayakkabya ya da kaln bir kot pantolona batramazlar dolaysyla bu gibi yerlerde bu tr ayakkab ve pantolonla dolaanlar emniyette olacaklardr.

Bulunduunuz ortamdaki kaya ve ktkleri asla kaldrmaynz. Eer kaldrmanz gerekirse kt ileri doru yuvarlamak yerine ilerisinden tutup kendinize doru ekin bylelikle ylan size doru deil, ileri doru kaacaktr.

Ylanlar ar korkmadka, rahatsz edilmedike, keye sktrlmadka ve zerlerine baslmadka asla bir insan srmazlar. Trkiye'deki ylanlarn ounun zehirleri salkl bir insan ldrecek dzeyde deildir yine de cannz olduka yakabilir ve tedavi uygulanmazsa ciddi yaralanmalara neden olabilir bazen de nekrozdan kaynaklanan organ kayplar sz konusu olabilir. Kalp ve damar hastalklar, eker, tansiyon ve bbrek yetmezlii durumlar olan kiilerde veya yksek miktarda alkol alm kiilerde ise ok daha tehlikeli sonular ortaya kabilir. Bu bakmdan ylan sokmalar ciddiye alnmal ve en ksa srede bir hastaneye gitmelidir. Trkiye'de kaytlara gre ylan sokmasyla lm olayna fazla rastlanmamakla birlikte tedbiri elden brakmamak da fayda vardr.

Ylanlar genellikle al altlarnda ve bir yere bek olarak ylm, saman, yada al rp altnda saklandklarndan kamp yada piknik alannda ate yakmak iin al ararken dikkatli olmal ve bu gibi yerlere plak elinizi sokmamalyz. nce bir sopa ile allarda grlt yaparak ylann kamasn salaynz.

Harabe, mezarlk ya da terk edilmi kulbe gibi yerlere girerken ok dikkatli olmal bu ve bu gibi yerlerde ylanlarn bulunabilecei dnlmelidir.

Kamp kurarken kamp yeri seimi ok nemlidir, talk, kayalk ve allk yerlere kamp kurmaynz nk bu gibi yerler ylanlarn ska bulunduu ve bulunmaktan holand yerlerdir.

Zehirli ylanlar genellikle gnein batt ve doduu alacakaranlk saatlerinde ve gece avlanrlar ve bu saatlerde ortaya karlar bunun iin ate iin odun toplama iini bu saatlere brakmaynz.

Yerde grdnz delikler genellikle tarla faresi, kstebek gibi hayvanlarn at deliklerdir ancak ylanlar da bu deliklere girip kemirgenleri yedikten sonra saklanmak amacyla kullanabilirler.

Ne olursa olsun zehirli veya zehirsiz hi bir ylan kesinlikle ldrmeyiniz! Birok ylan lkemizde koruma altndadr ayrca kemirgenleri yiyerek saylarnn artmasna engel olduklarndan faydaldrlar.

Zehrin yaylmas:

Zehirli Ylan srnca, zehir dilerinden akan sv vcut iine iki koldan yaylr. Bunlardan biri kan dolam sistemidir. Fakat zehir diinin dorudan damar iine batmas ender grlen bir olaydr. Byle olduunda zehir abuk yaylr ve birka dakika iinde etkisini gsterir. İkinci yol lenf dolam sistemidir. Zehir vcut iine daha ok bu yol ile yaylr, lenf yoluyla yaylma yava olur. Fakat zehrin baz toksik unsurlar, temasa geldikleri dokular ve ince damarlar tahrip ederek kan ve lenf in dokular  arasna szmasna neden olurlar. Lenf yoluyla yaylmada vcudun hareket ettirilmemesi gerekir. Çnk hareket zehrin yaylmasn hzlandrr. Zehrin lenf yoluyla yaylmas nlenmezse. Sonuta zehir kana karm olur ve daha tehlikeli bir durum ortaya kar.

Zehir Miktarlar:

Ylanlarn zehir miktarlar ylann boyu, zehir kesesinin bykl ile ilgilidir ama bir ylan srdnda zehrinin tamamn boaltabilecei gibi dilerse hi boaltmayabilir bu tamamen onun kontrolndedir. Korkmu veya kzm bir ylan zehrinin tamamn boaltabilir. Yine zehrin miktar kadar zehir iddeti (Toksisitesi) de nemlidir. Bu faktrlerin daha kolay anlalmas iin maxima tabiri kullanlr. Maxima bir zehirli ylann bir srta zehrinin tamamn boalttnda ldrebilecei 70kg lk adam saysna denk gelir. rnein maximas 15 olan Kobralar bir srta enjekte ettikleri zehirle 70 kg arlnda 15 insan ldrebilirler. Trkiye'deki zehirli ylanlarn maximalar 1'den daha dktr ve salkl bir insan iin ldrc deildir, srlan yer ier ve bu yerde devaml ar duyulur. Daha ileri durumlarda nekrozlara da rastlanabilir Trkiye'deki ylanlarn zehri ancak kk memeliler veya srngenler  (Fare, tavan, kedi, kpek, kertenkele vs.) iin ldrcdr. Ancak bu ylanlar tarafndan srlan bir kiiye de hi vakit kaybetmeden derhal ilk yardm uygulanmal ve gerekiyorsa ylan serumu (Antiserum) yaplmas iin derhal hastaneye kaldrlmaldr.

İlk Yardm:

Byle bir durumda yaplacak ilk iler aadadr.

Isrlan kii, sran ylan yakalamaya almamaldr; nk bu durum dier srma ve yaralanmalara sebep olabilir, ayrca hareket zehrin yaylmasn abuklatrr. Hastanelerde farkl ylanlar iin farkl tip antiserumlar yoktur bu bakmdan ylann trn hassas olarak belirlemenin fazlaca bir anlam da yoktur. Her ylan srmas zehirli bir ylan srmas anlamna gelmez, ou kez insanlar, zehirsiz ylanlar tarafndan srlr. Hatta zehirli bir ylan srsa bile her zaman zehir enjekte etmeyebilir.

Ylan trlerinin srmalarnda, ayet zamannda nlem alnrsa, lm ok enderdir. Tedavi edilmemi engerek srmalarnda dahi 24 saat iinde bir lm olayna pek rastlanmaz. Bununla birlikte ylan srmalar ciddiye alnmaldr. Derhal bir vantuz yada ucu kesilmi plastik enjektrle mekanik emme yaplmaldr, asla azla emme yaplmamaldr bu az yoluyla zehirlenmeye neden olabilir. Şayet yarm saat iinde srlan yerde baz belirtiler ortaya karsa bir zehirlenme ihtimali vardr. Bu durumda tedaviye gemek iin vakit kaybedilmemelidir. Ancak telalanma ve heyecan ayn ekilde tehlikeli olabilir. Bu bakmdan hasta yatrlmal ve sakinletirilmelidir.

Baz hassas kimselerde (ylan zehrine ar duyarl) srlma olayndan hemen sonra kaslmalar ortaya kar, bu durumlarda mmkn olduunca abuk tbbi yardm gereklidir.

Eer bir zehirli ylan tarafndan zehirlenme olay gerekletiyse:

Trkiye'deki zehirli ylanlarn neredeyse tamam Vipera cinsine aittir, yani engerekdir. Engereklerin zehri kann yapsn bozar bir kii engerek tarafndan srldysa ve engerek hatr saylr miktarda zehir enjekte ettiyse: Blgesel ar, ime, dem, deri renginin deimesi ortaya kacaktr. Baz durumlarda yara ve hastann dietlerinde kanamalar meydana gelir. Ciddi zehirlenmelerde ise dirsek ve diz zerine geen imeler veya kanamalar 2 saat iinde grnebilir.

1) Isrlan yeri su ile ykayp zerindeki yzeysel zehirden kurtulun, srma yerini kesinlikle ovuturmayn ve  8-10 cm. kadar zerinden bir ba ile (mendil, kravat, serum lastii) ile skmak. Ba ne ok gevek nede ok sk olmaldr ve arada gevetilmelidir. Buradan ama deri altndaki lenf hareketini durdurmak ama kan dolamna engel olmamaktr, bask bu dzeyde olmaldr, bilekteki nabz at hissedilmelidir. Ayakta ise nabz at topuktan alnmaldr. Hastaya kesinlikle alkol VERİLMEMELİ, Antihistaminik ilalar VERİLMEMELİDİR.

2) Eer srk zehirli ylan srysa ve ylan zehir boalttysa (ki her yaklak 3 srma olayndan birinde boaltmayabilmektedir)  eer hastay 1 saat ierisinde bir hastaneye yetitiremeyeceksek o zaman (Bunu srma yerine yakn ok byk ar, ikinlik, demli kzarklk ve morarma olumasyla anlarz.) Isrlan yerin biraz stn antiseptik (Alkol, tentrdiyot vs.) ile temizledikten sonra temiz bir enjektrn n ksmn bak ile kesip bir eit emme pompas oluturup, bununla srn yerini emdirerek zehrin boaltlmasn salamamamz gerekir. Bu olayn srmadan ilk 15 dakika iinde yaplmas ok faydaldr yarm saat getikten sonra yaplacak mdahalelerden fayda salanamamaktadr.

3) Lenf ve bununla birlikte zehrin kmas iin emme ileminin vantuz ile yaklak 15-20 dakika boyunca ekilmesi gerekir. Plastik byke bir rngann n ksm kesilerek vantuz olarak kullanlmaldr ve zehir bununla emilmelidir. Kesinlikle insizyon (kesi) yaplmamaldr. Hasta mmkn olduunca yava hareket ettirilmeli ve kendisine kesinlikle alkoll iecek verilmemelidir nk bu zehrin kana karmasn hzlandrr.. Hastaya hi bir tedavi uygulanmasa bile lm olay (Ylan bykse ve tm zehrini boalttysa ve srlan kii salkl deilse)  24 saatten nce gereklemez bu yzden acele edip yanl bir hareketten kanlmaldr. Ylan zehrinin enjektrle emilmesi ilemi ylan srmasndan hemen sonra yaplrsa etkisi artar srma olayndan yarm saat getikten sonra yaplacak olan emme ileminin bir faydas olmaz.

4) Hastaya Ylan Antivenomu enjekte etmek ve dier rahatszlklar bakmndan tedavi altna almak iin, en ksa zamanda bir doktora bavurmas veya bir hastaneye gtrlmesi gereklidir Gerekiyorsa ylan antivenomu bir doktor nezaretinde yaplmaldr nk serum,  sadece 2. ve 3. tr zehirlenmelerde uygulanr. Çnk gre antivenom ar duyarll olan kiilerde lmcl anaflaktik  oklara neden olabilir. Eer yukarda belirtildii gibi hastann srlan yeri mekanik emme yntemiyle emildiyse 1. tr zehirlenmelerde ylan serumu uygulamas yaplmamaktadr.

Bu arada yeri gelmiken bu dereceleri ve doktor tarafndan uygulanacak serum dozunu yazalm.

1. Derece: Ylann soktuu yerde iddetli ar ve zonklama di evresinde 3-6 cm aras demli kzarklk, grlr. Zehir emildiyse seruma gerek yoktur, 12 saat iinde belirtiler kaybolur. Zehir emilmediyse baldrn n-yan yz veya kaladan 1 ampul ylan serumu yaptrmak (Bir doktora) yeterlidir. (nceden antiseruma alerji olup olmad kontrol edilmelidir)

2. Derece: 1. derecedeki belirtilere ilaveten, ikinlik ve kzarklklar vcuda yaylmaya balar, demli blgede kanamal lekeler ve morluklar belirir. Bunlara ilave olarak; Terleme, bulant, kusma, karn ars, hafif ate varsa, bu 2. dereceden bir zehirlenmedir ve doktor tarafndan 1 ampul ylan serumu iv. olarak, bir ampul de kaladan olmak zere toplam 2 ampul serum yaptrlr (doktor tarafndan).

3. Derece: 1 ve 2. Derece zehirlenmelere ilaveten, belirtiler byyerek artarsa, vcut ss dmeye balar, nabz atlar artar ve hasta oka girerse bu 3. dereceden bir zehirlenmedir ki. Bu durumda hastanede doktor tarafndan damardan en az 5 ampul serum yapmas gerekebilir

4. derece: (Trkiye'deki ylanlarda grlmez) Genellikle ngrakl ylan sokmalarnda grlen ok daha ar belirtiler gsteren bir zehirlenmedir, Trkiye'deki ylan trlerinin srmasyla bu tr zehirlenme olamayacandan, akllar kartrmamak iin bu tr zehirlenmeyi anlatmyorum.

Yalnz unu da belirtmekte fayda var ki; Bu mdahalelerin hepsinin hastahanede yaplmas gereklidir ayrca hasta mehade altna alnmal Tansiyon kontrol altna alnmal, kan saym yaplmal, kandaki fibrinojen dzeyi, trombosit says, protrombin zaman, azot dzeyi ve elektrolitler incelenmeli, hatta bunlar 2-8 saat arayla tekrarlanmaldr. Ayrca alyuvarlardaki olas yapsal deiiklikler belirlemek amacyla periferik yayma da yaplmaldr. Tansiyon dmesine elik eden asidoz (kanda asitlik dzeyinin ykselmesi) durumunun sk sk laktat dzeylerinin llmesi gerekir. İdrar incelemeleri sonucunda olas alyuvar ykmna bal hemoglobinin ve olas kas dokusu ykmna bal miyoglobin varl belirlenebilir. Dkda gizli kan da aranmaldr. Tedavi buna gre srdrlmelidir. Eer bu kiiye daha nce ylan serumu uygulandysa bunu doktora mutlaka sylemek gereklidir nk ylan serumlar ayn kiide 2 veya 3. kullanmdan sonra hastann anaflaktik oka girmesine neden olabilir varsa bu durum doktora nceden bildirilmelidir.

Tabi bu saydklarm ok ar vakalar iin geerlidir ki Trkiye'de bu trden lm olaylarna fazla rastlanmamaktadr. Trkiye'deki ylan sokmalarnda eer zehir yukarda anlatld biimde bir enjektr ya da baka bir mekanik yntemle (azla deil) emildiyse en fazla 2. dereceden bir zehirlenme gerekleebilir o da hasta byk bir engerek tarafnda srldysa ve engerek btn zehrini enjekte ettiyse.


Ltfen sitedeki bilgilerden ksmen yada tamamen alnt yaparken, kaynan belirtelim, emee sayg duyalm.

Zehirli Ylanlar Men'sne Dnmek in:

Ana Men'ye Dnmek in:

Ylanlar ile ilgili sormak istediiniz herey!