Srngenlerin Genel zellikleri

      Srngenler (Reptilia), amfibilerle kular arasnda yer alan bir omurgal grubudur. Kara hayatna uyum salamlardr. Derileri kuru ve derilerinde salg bezi yok denecek kadar azdr. Derilerinin zeri keratin tabakas ile rtldr. Keratin tabaka vcudun deiik yerlerinde pul ve plaklar halinde yaplar oluturur. Bu tabaka zaman zaman atlarak yenilenir.

      Srngenlerin bir ksm 4 bacakl, bir ksm da bacakszdr. Bacakl olanlarda bile gvde yere deecek kadar alaktr. Srngenlerin byk bir ksm karada, bazlar da suda yaarlar. Ancak suda yaayanlar da akcierleri ile solunum yaparlar.

      Srngenlerde genellikle iftleme organ bulunur. (Tuatara hari) Bu nedenle de dllenme ite gerekleir. ou yumurta brakr. Yumurtalar dayankl elastiki kabuklu yahut ku yumurtas gibi kolayca krlablir tiptedir. Baz srngen trleri canl dourur, (ancak memelilerde olduu gibi yavru anasna bir ba ile bal deildir) gelimelerinde de bir larva devresi bulunmaz. Yumurtadan kan yavrular minyatr erginlere benzerler.

    Srngenler genellikle dier hayvanlar avlayarak beslenirlerse de, baz kara kaplumbaalar ile baz kertenkele trlerinin esas besinlerini bitkisel maddeler oluturur.

SRNGENLERN EVRE LE OLAN LKLER

      Doada srngenlerin bir ok dman vardr. Bunlar yrtc kular ve baz memeli hayvan trleridir. Ancak gnmzde srngenlerin en byk dman insanlardr.

    Srngenler iinde baz ylan trleri ile sadece iki tr kertenkele (Heloderma horidum, Heloderma suspectum) zehirlidir. Kertenkelelerden zehirli olan Heloderma trleri sadece Orta Amerika'da yaar. Dolaysyla Trkiye'de yaayan hibir kertenkele tr, zehirli deildir.

    Ancak lkemizdeki ylanlardan bir ksm zehirlidir. Zehirli ylan trleri Trkiye'deki ylan trlerinin yaklak %23'n tekil eder. Buna ramen tm ylanlardan korkulur ve grldkleri yerlerde de ldrlrler. Yine Trkiye'de, ylan grnnde bacaksz kertenkele eitleri de (rnein Ophisaurus apodus, Anguis fragilis) ylan sanlarak ldrlmektedirler.

      Srngen trleri daha ok scak blgelerde bulunurlar. Souk blgelere gidildike tr saylar azalr. Yine deniz seviyesinden yukarlara kldka, buralardaki srngenlerin tr saylar da azalmaktadr.

      Deiik ortamlara uyum salam srngen trlerinden bazlar aalarda, bazlar da suda yaamaktadr.

      Srngenlerin insanlarla olan ilikileri diger hayvan gruplarndan biraz farkldr. Çnk daha nce de deinildii gibi, baz ylan trleri zehirli olduundan insanlarn ou, ylanlardan korkarlar. Bu korku sonucunda da sadece %23' zehirli olan btn ylanlar grdkleri yerlerde ldrrler. Bylece ylan populasyonlarna byk zarar vererek doal dengenin bozulmasna sebep olmaktadrlar. İnsan aktiviteleri sonucunda srngenlerin yaadklar ortamlar kirletilmekte, daraltlmakta veya ortadan kaldrlmaktadr. Dolaysyla srngenlere de en ok zarar veren canl grubu insanlardr. Ayrca yine insanlar baz srngenlerin derilerini ayakkab, anta v.b. eya yapmnda kullandklarndan, bu trleri insafszca ve plansz olarak avlamaktadrlar. Bilinsiz avlama sonucunda da baz trlerin nesilleri yok olacak kadar azalmaktadr.

      Srngenler eski jeolojik devirlerde (Mesozoik) ok geliip eitlenerek Dnyaya hakim olmulardr. Ancak daha sonra azalmlar ve gnmze de kk bir grubu gelebilmitir. Bundan dolay da dier hayvan gruplarna gre saylar belirgin ekilde daha azdr.

NSANLAR ve SRNGENLER

      Trkiye'de yaayan srngen (kaplumbaa, kertenkele, ylan) trlerinin ok byk bir ksm zehirsizdir. Ylan trlerinden   tr; Malpolon monspessulanus (ukurbal Ylan), Telescopus fallax (Kedigzl Ylan) ve Telescopus nigriceps (Siyah Bantl Kedigzl Ylan) bir ift olan  zehir dilerinin st enenin gerisinde olmas nedeni ile ince vcut ksmlarn (parmak v.s.) srmad srece zararszdr. Isrdnda ise srlan yerde ime be ar oluur ama hayati tehlike oluturmaz.  Bu trler daha ok fare v.s. kk memeli hayvanlar zehirleyip, tketerek ziraata ve evre salna katkda bulunurlar. Dier srngen trleri de tarm zararls bir ok bcek, sivrisinek larvas ve kk memeli (Tarla Faresi, San v.s.) trlerini besin olarak tketerek suretiyle, biyolojik mcadelede nemli bir yere sahiptirler. Sazlk-bataklk evrelerinin kimyasal kirlenmesi sonucu sucul  kaplumbaa topluluklarnn azalmas ile orantl olarak, ayn ortamda yaayan eitli zararl bcek ve larvalarn says artmaktadr ki, bunlar yok etmek iin olduka pahalya mal olan nlemlerin alnmas gerekmektedir. Yine ayn ekilde kertenkele ve ylan trlerinin, tannmamaktan kaynaklanan korku neticesinde bilinsiz bir ekilde yok edilmesi, nceden de bahsedildii gibi bir ok hastalk tayan san ile tarm zararls fare ve bcek trlerinin ortamda sayca artmalarna yol amakta ve bunlarla mcadelenin gerei, ekonomik kaybn hi de kmsenemeyecek dzeyde olduu bilinmektedir. Unutulmamas gereken bir konu da srngen trleri, insanlar ile ortak besin kaynaklarn paylamamakta ve zellikle kertenkele ve ylanlar kendisine zarar verilmedii veya rktlmedii zamanlarda insanlara hibir zarar dokunmamaktadr.

      zellikle krsal kesimde yaayan kiilerin nadiren de olsa karlaabilecei varsaylan Koca Engerein (Vipera lebetina) zehir dilerinin st enenin n ksmnda olmas ve bu yzden kolay srabilmesi nedeni ile insanlar dahil, kk ve byk ba memeli hayvanlar iin tehlikeli olabilir.

      Trkiye'deki ylan trlerinin bulunmas ve zehirli veya zehirsiz bir ylan tarafndan srlma ihtimali karsnda yaplmas gerekenler ve alnacak nlemler ylanlar blmnn ilkyardm ksmnda belirtilmitir.


Ltfen sitedeki bilgilerden ksmen yada tamamen alnt yaparken, kaynan belirtelim, emee sayg duyalm.

Ana Men'ye dn iin tklayn.

Ltfen Sormak istediiniz konularda e-mail atnz