Folidosis
(Pholidosis)
Sürüngenlerin
Pul ve Plakları ile İlgili Sözlük
Hayvan ve
bitkilerin bilimsel adları, Latince yada Latinceleştirilmiş
sözcüklerden oluşmuştur. Bu sözcüklerin bir bölümü de eski Yunanca
kelimeler
yada yerel dillerden alınmış kelimelerin Latince gramer kurallarına
göre
yazılmış biçimidir. Aşağıda oluşturulmaya çalışılan kısıtlı sözlük,
kertenkele,
yılan ve kaplumbağa isimlerinin nereden geldiklerini açıklanmaya
çalışılmıştır.
Sözlükte Latince kökenli kelimeler (L) harfi ile, Eski Yunanca
kelimeler
ise (Y) harfi ile gösterilmiştir.
Sürüngenler
sistematiğinde çok kullanılan bir terim
de folidosis dir. Bu terimle anlatılmak istenen sürüngen vücudunu örten
pul ve plakların düzeni, şekilleri ve sayılarıdır. Kelime Eski Yunanca
"pholis" kelimesinden türemiştir. ( Pholis=keratin pul, pholidosis=pul
durumu.)
Sürüngenleri
incelerken sıklıkla kullanılan iki kelime
vardır ki bunlar pul ve plak kelimeleridir. Pul ve plak arasındaki
farklılıklar
şunlardır. Plak (Latince: scutum, çoğulu scuta) genellikle düz yüzeyli
çok köşeli ve kenarları birbirleriyle temasta yapılardır, pullara göre
genellikle daha büyük olan bu çeşit deri türevleri, vücudun çeşitli
yerlerinde
bulunabilir.(Genellikle baş ve karın bölgesinde)
Sürüngenlerin plaklarla örtülü olmayan diğer
kısımlarında
pullar (squama, çoğulu squamae) bulunur. Bunların çeşitleri daha
fazladır.
Folidosis özellikle
sürüngenlerin sınıflandırılmasında
büyük önem taşır. Çünkü aynı türden iki hayvanın; boyu, rengi, deseni;
yaşa, cinsiyete, bulunduğu coğrafi konuma göre değişebildiği halde, pul
ve plak konumları sabit kalmaktadır bu bakımdan folidosis sürüngenler
için
ayırdedici bir özelliktir ve bir anlamda da sürüngenlerin tanımlamamıza
yarayacak bir çeşit parmak izi gibidir.
Web sitemde çoğu kez
pul ve plak isimleri söz konusu
olacağından, adı çok geçen pul ve plakları aşağıda yazmayı uygun
görüyorum.
Plaklar
bulundukları yerlere göre isimlendirilirler.
Örneğin başın alın kısmında bulunan plağa: Latince'de scutum frontale
denir.
(Yada frontal plak) Bu plak tektir.Oysa vücudun bazı yerlerinde aynı
plaktan
birden fazla bulunabilir, (Örneğin karın plakları gibi) bunları Latince
adlandırmak gerektiğinde çoğul olarak çekilir yani scuta ventralia
denir
ama söz konusu plaklardan sadece birini anlatmak istenirse o zaman.
Scutum
ventrale demek gerekir. Çünkü Latince'de isim çoğulsa sıfat çoğul, isim
tekilse sıfatta tekil olmalıdır. Bununla birlikte Türkçe'de genellikle
"Ventral plak" veya "Ventral plaklar" terimlerini kullılmaktadır. Bazı
durumlarda ise kısaca "Ventrale" denir.
A- :
Olumsuzluk
eki
Abdominal: Karın tarafa ait.
Abdomen=karın
Acanth:
Diken,
dikenli
Anale: Anus'e ait. Anus=halka,
sindirim borusunun arka deliği.
Apical: Apex ile ilgili. Apex=Bir
şeyin ucu veya sivri kısmı.
Axillare: Koltuk bölgesine ait.
Axilla=koltuk
Canthale: Canthus'a ait. Canthus=
gözün köşe kısmı, (Alt ve Üst gözkapaklarının birleştiği yer) burada
kastedilen
sürüngenlerde gözle burun deliği arasında bulunan kenar kısmıdır.
Collare: Yaka, yakalık. Boğaz
bölgesinde
bulunan bir sıra plak kastedilir.
Costale: Kaburgaya ait.
Costa=Kaburga
Dorsal: Sırta ait. Dorsum=sırt.
Örnek, dorsal pullar.
Eu: Gerçek
Frenale: Frenum'a ait. Frenum=gem,
dizgin. Yanak bölgesi
Femorale: Arka bacağın üst kısmına
ait, Femur=uyluk.
Frenoculare: Oculare göze ait,
oculus, göz. Freno için bk. Frenale.
Frontale: Alın bölgesine ait.
Frons=alın.
Frontonasale: Frontale ve Nasale
sözcüklerine bak.
Frontoparietale: Frontale ve
parietal
sözcüklerine bakınız.
Granül: granulum=tanecik.
Gulare: Boğaz bölgesine ait.
Gula=Boğaz.
Humerale: Ön bacağun üst kısmına
ait. Humerus= Ön bacağın üst kısmı, üst kol kemiği.
Infralabiale: Alt dudağa ait.
Infra=alt,
altında. Labial=dudağa ait. Labium=dudak.
Inframarginale: Kenar altında
bulunan.
Inframaxilare: Çenenin altında
bulunan.
Inguinale: Kasık bölgesine ait.
Inguinis=kasık
Internasale: İki burun deliği
arasında
bulunan
Interparietale: Parietalia arasında
bulunan
Karina: Geminin altı gibi
çıkıntılı.
Bu türdeki pullar için karinalı denir.
Mandibula: Alt çene kemiği
Marginale: Kenara ait. Margo=kenar
Massetericum: Masseter'e ait.
Masseter
(Y) =Çiğnetici. Bu plak şakak bölgesindedir
Maxilla: Üstçene kemiği, bazen
de üst çene hatta tüm çene için kullanılır..
Nasale: Buruna ait. Nasus=burun
Nasorostrale: Nasorostrum'a ait.
Nasus=burun, rostrum=gaga, başın ön sivri kısmı.
Nuchale: Enseye ait. Nucha=Ense.
Occipitale: Kafanın arka kısmına
ait. Occiput=ardkafa
Ocellus: Gözcük, Bu terim aynı
zamanda küçük yuvarlak açık renkli lekeler için de kullanılır.
Parietale: Yanda, çeperde bulunan
Paries=yan, çeper.
Pactorale: Göğüse ait.
Pectus=göğüs.
Postoculare: Post=arka, arkasında.
Oculus=göz
Postnasale: Burun arkasında bulunan
Posttemporale: Şakak arkasında
bulunan.
Praeanale: Anusün önünde bulunan
Praefrontale: Alın bölgesinin
önünde
bulunan
Praenasale: Burnun önünde bulunan
Praeoculare: Gözün önünde bulunan
Rostrale: Rostum'a ait. Rostum=gaga
başın ön sivri kısmı.
Subdigital: Parmağın alt tarafında
bulunan.
Suboculare: Gözün altında bulunan.
Sulcus: Oluk ince uzun girinti
örneğin: Sulcus gularis.
Supracaudale: Kuyruğun üstünde
bulunan.
Supraciliare: Kirpiklerin üst
tarafında
bulunan.
Supralabial: Üst dudağa ait.
Supra=üst,
üstünde. Labiale=dudakla ilgili. Labium=dudak
Supraoculare: Gözün üzerinde
bulunan
Supratemporale: Alın bölgesinin
üzerinde bulunan
Supratibial: Arka bacakta baldır
kısmının üst tarafında bulunan.
Temporale: Şakak bölgesine ait.
Tempus=Şakak
Tympanicum: Tympanale: Tympanum'a
ait. Tympanum=Davul, kulak zarı. Orta kulak boşluğu.
Tibial: tibiaya ait. Tabia= Arka
bacağın alt kısmında bulunan kemiklerden biri.
Tüberkül(L): Yumru şeklinde
çıkıntı.
Ventrale: Karın tarafa ait.
Venter=karın
Vertebrale: Omura ait.
Vertebra=omur.
Lütfen
sitedeki bilgilerden kısmen yada tamamen alıntı yaparken, kaynağını
belirtelim,
emeğe saygı duyalım.
Sözlük
Ana Menü'süne Dönüş
Sorularınız
için bana e-mail atınız