Bukalemunlar; Chamaeleonidae
familyasına bağlı kertenkelelerdir ancak, bir çok yönden öbür
kertenkelelerden
farklılıkları bulunduğundan, bazı bilim adamları kertenkeleleri
Rhiptoglossa
alttakımına dahil ederler.
Chamaeleonidae familyasını
diğer kerdenkelelerden ayıran en önemli özellik, ayakların, dilin ve
gözlerin
alışılmadık biçimleri ve renk değiştirme özelliğidir.
Chamaeleonidae familyası
4 cinste toplanır, bunlardan da yaklaşık 90 kadar tür çıkar. Bukalemun
türlerinin bütün üyeleri, Eski Dünya'da (Yarısından çoğu Madagaskar
adasında,
geri kalanlarsa Büyük Sahra çölünün güneyinde) yaşarlar. Chamaeleo
chamaeleon
türü ise Akdenizin İspanya ile Suriye arasındaki bölümünde yaşar.
Bukalemunların
büyük çoğunluğu Chamaeleo
cinsinde toplanır bunlarağaçlık ve makilik alanlarda yaşarlar. Brookesia
cinsine girenler, yer altında yada kayalıkların arasında yaşarlar. Leandria
ve Evoluticauda cinslerin ise kuyrukları Chamaeleo
cinsindeki gibi kavrayıcı değidir.
Bukalemunların
uzunlukları 8-60cm. arasında değişse
de genelde uzunlukları 30 cm. kadardır. Çok yavaş yürürler bir dal
üzerinde
dakikada en fazla 12 adım atabilirler. Dilleri boylarının yaklaşık
1-1.5
katı uzunluğundadır ayakları ve kuyrukları ise dalları kavrayacak
şekilde
gelişmiştir. Gözleri birbirlerinden bağımsız hareket edebilir, yani bir
gözüyle yukarı bakarken diğeri ile aşağıya bakabilir.
Chamaeleo chamaeleon
(LINNAEUS)
1758
Bukalemun
Bütün bukalemunlarda olduğu gibi Chamaeleo chamaeleon'un da vücudu yanlardan basıktır. Parmaklar ikisi bir arada üçü bir arada bitişmiştir ve kavrayıcı bir kıskaç şeklindedir. Gövdenin üst ve orta kısmmında daha büyük pulların meydana getirdiği uzunlamasına bir sırt çıkıntısı vardır. Vücudun alt tarafında çeneden kuyruğa doğru uzanan ve biraz daha iri pullardan oluşmuş açık renkli bir çizgi vardır.
Renk ve deseni sabit değidir, duruma göre, yeşil, gri, kahverengi, siyah ve bunların çeşitli tonlarına değişebilir. Zemin rengi üzerinde, koyu veya açık renkte şerit veya lekeler bulunur. Bunlar bazen renk değişimine uğramazlar. Karın altında çeneden anüse kadar uzanan sarımsı çizgi çoğunlukla renk değiştirmez. Erginlerin boyu 24-30cm. arasındadır.
Bukalemunlar ağaçlarda yaşarlar. Kavrayıcı ayakları ve kuyruğu ile dallar üzerinde rahatlıkla hareket edebilirler. Avlanmak için dalda sakin olarak durur, yakın bir mesafede bir böcek görürlerse, dilini birden dışarı fırlatarak avını yakalarlar. Dişi bir seferde 20 kadar yumurtayı toprağa kazdığı bir çukura bırakır, Elipsoid şeklindeki yumurtaların boyu 18-20mm. kadardır. Türkiye'de Akdeniz bölgesi ve Ege Bölgesi'nin sıcak ve ağaçlık biotoplarında bulunur.
